Dennenprocessierups voor het eerst in Nederland gevangen: waarom u nu op winternesten in naaldbomen let

De dennenprocessierups is nieuw voor Nederland. In augustus 2025 werden in Limburg en Gelderland voor het eerst vlinders van deze soort gevangen, in een landelijk netwerk van feromoonvallen. Vanaf september zitten de jonge rupsen in nesten in naaldbomen en die nesten blijven de hele winter zitten. Hieronder leest u hoe u een nest herkent, waarom deze soort zich anders gedraagt dan de eikenprocessierups, en wat dit wel en niet betekent voor terreinen in Groot Amsterdam en Flevoland.

Wat er precies is gevonden

In de zomer van 2025 is voor het eerst een monitoringnetwerk opgezet voor de dennenprocessierups. Dat gebeurde op initiatief van onderzoeker Silvia Hellingman. Het netwerk van feromoonvallen loopt van Limburg tot Groningen. Bij de eerste controle van de vallen werden direct drie vlinders gevonden. Twee in Limburg en één in Gelderland. Nooit eerder waren vlinders van deze soort in Nederland gezien. Dat meldde het Kenniscentrum Eikenprocessierups op 21 augustus 2025 via Nature Today.

Al in september 2024 was de soort waargenomen in drie Belgische provincies vlak bij de Nederlandse grens. De vondst van 2025 sluit daarop aan. Het gaat om een soort die zich langzaam noordwaarts uitbreidt.

Waarom deze rups zich anders gedraagt dan de eikenprocessierups

De dennenprocessierups en de eikenprocessierups horen bij dezelfde familie. Hun leefwijze verschilt echter op een paar belangrijke punten.

• De waardplanten zijn anders. De dennenprocessierups leeft vooral op naaldbomen zoals dennen, sparren en ceders. In de literatuur worden ook steeneik en tweestijlige meidoorn genoemd.
• De eitjes komen snel uit. De vlinders vliegen van juni tot en met september. De rupsen maken meteen na het uitkomen een nest.
• De rupsen overwinteren in het nest. Van september tot en met maart zijn de rupsen en hun nesten te vinden. Daardoor zijn ze vroeg zichtbaar.
• De overlastfase valt in maart en april. Dan verlaten de rupsen de boom en lopen zij in processie over de grond om zich in te graven en te verpoppen.
• Elke rups heeft ongeveer één miljoen brandharen. Dat is iets meer dan bij de eikenprocessierups.

Het risico zit vooral in die wandelfase over de grond. Een rups die over een pad, een terras, een weiland of een parkeerplaats loopt, komt veel dichter bij mensen en dieren dan een rups die in een boom blijft. Bij verstoring laten de rupsen hun brandharen makkelijk los.

Wat dit betekent voor Groot Amsterdam en Flevoland

De vondsten van 2025 lagen in Limburg en Gelderland. In onze regio is de soort niet aangetroffen. Toch is het onderwerp hier niet irrelevant. Flevoland heeft veel jonge bosgebieden en beplanting met naaldbomen. Rond Amsterdam en het Gooi staan naaldbomen op recreatieterreinen, campings, landgoederen, begraafplaatsen, bedrijventerreinen en in parken.

Daar komt bij dat plaagsoorten zich niet alleen op eigen kracht verplaatsen. Boomkwekerijmateriaal, grond en transport spelen vaak een rol. Wie nu al weet hoe een nest eruitziet, herkent een eerste geval eerder dan wie er pas over leest als het probleem groot is.

Welke bedrijven hier het eerst mee te maken kunnen krijgen

De dennenprocessierups is vooral een onderwerp voor beheerders van buitenruimte. Denk aan de volgende situaties.

• Campings, vakantieparken en recreatiebedrijven met naaldbomen op het terrein.
• Maneges, paardenhouderijen en agrarische bedrijven met beplanting langs weides.
• Boomkwekerijen en hoveniers die naaldbomen leveren of verplanten.
• Terreinbeheerders van bedrijventerreinen, kantoorparken en parkeerterreinen met naaldbeplanting.
• Scholen, kinderdagverblijven en zorginstellingen met naaldbomen op het buitenterrein.
• VvE’s en vastgoedbeheerders met groen in eigen beheer.

Hoe herkent u een nest?

Het nest van de dennenprocessierups is een wit, dicht spinsel in de takken van een naaldboom. In de winter lijkt het op een grote pluk watten of een katoenbal, meestal aan het uiteinde van een tak. Rondom het nest zijn de naalden vaak kaalgevreten.

De rupsen maken na elke vervelling een nieuw nest. Daardoor kunt u in dezelfde boom meerdere nesten aantreffen. In de wintermaanden zit de kolonie overdag in het nest en komen de rupsen in de nacht naar buiten om te eten.

Verwar het niet met iets onschuldigs

Niet elk wit spinsel in een boom is een processierups. In het voorjaar zitten er vaak spinselmotten in meidoorn, kardinaalsmuts, vogelkers en appelbomen. Die kunnen hele struiken in een wit web verpakken. Spinselmotten zijn onschadelijk voor mensen en dieren en de plant herstelt zich meestal volledig.

Belangrijke verschillen zijn de boomsoort, het moment en de vorm. Een compact wit nest in een naaldboom in de winter is verdacht. Een grote, luchtige sluier over een loofboom of struik in mei is dat vrijwel nooit.

Wat u beter niet doet

Ziet u een verdacht nest, blijf er dan vanaf. Verwijder een nest niet zelf en spuit er niets op. Bij verstoring laten de rupsen brandharen los. Die haren zijn klein, blijven lang in de omgeving hangen en veroorzaken jeuk, huidirritatie, rode ogen en luchtwegklachten.

Brand een nest ook niet weg en schiet het niet uit de boom. Dat verspreidt de brandharen juist over een groot oppervlak. Een hogedrukreiniger is om dezelfde reden ongeschikt.

Wat u wel kunt doen

• Leg de vondst vast met een foto op afstand en noteer de locatie en de boomsoort.
• Meld de waarneming op waarneming.nl. Zo wordt de verspreiding in Nederland bijgehouden.
• Zet de plek af wanneer die op een looproute, speelplek of terras ligt.
• Informeer medewerkers, huurders of gasten over wat zij wel en niet moeten doen.
• Breng in kaart waar op uw terrein naaldbomen staan en op welke plekken mensen en dieren er dicht langs komen.
• Laat een boomcontrole uitvoeren wanneer u meerdere verdachte nesten ziet.

Wat een professionele aanpak inhoudt

Bij processierupsen begint een professionele aanpak niet met een spuitmiddel. Preventief bespuiten van hele gebieden is bij deze soort volgens de betrokken kennisinstellingen niet nodig. Winternesten zijn namelijk goed te vinden en gericht te verwijderen. Dat past binnen IPM, wat staat voor Integrated Pest Management. Daarbij staan inspectie, preventie en niet chemische maatregelen voorop.

In de praktijk betekent dat het volgende. Eerst een inspectie van de bomen op uw terrein. Daarna een inschatting van het risico per locatie, omdat een nest boven een fietsenstalling anders weegt dan een nest achter in een bosperceel. Vervolgens gerichte verwijdering met beschermende kleding en afzuiging, zodat de brandharen niet in de omgeving terechtkomen. Tot slot vastleggen wat is aangetroffen en wat is gedaan, zodat u het volgende seizoen weet waar u moet kijken.

Natuurlijke vijanden helpen mee. Koolmezen, spreeuwen en verschillende insecten eten processierupsen of hun eieren. In Overijssel is zelfs een bronswesp gevonden die eieren van de dennenprocessierups parasiteert. Een gevarieerde, insectenrijke omgeving is daarom onderdeel van de oplossing.

Veelgestelde vragen

Zit de dennenprocessierups al in Nederland?
Er zijn in augustus 2025 voor het eerst vlinders gevangen in Limburg en Gelderland. Een gevestigde populatie is daarmee nog niet aangetoond. De monitoring loopt door.

Is deze rups gevaarlijker dan de eikenprocessierups?
De klachten zijn vergelijkbaar en komen bij beide soorten door brandharen. De dennenprocessierups heeft er iets meer en loopt langer over de grond. Daardoor is de kans op contact groter.

Wanneer moet ik het meest opletten?
Van september tot en met maart voor de nesten in de boom. In maart en april voor de rupsen die over de grond lopen.

Moet ik elke naaldboom laten controleren?
Nee. Begin bij de bomen waar mensen en dieren dicht langs komen, zoals bij speeltoestellen, terrassen, ingangen, paden en weides.

Mag ik een nest zelf weghalen?
Dat is onverstandig. Zonder de juiste beschermingsmiddelen en afzuiging verspreidt u de brandharen over uw eigen terrein.

Bronnen

Kenniscentrum Eikenprocessierups via Nature Today, Vlinders van de dennenprocessierups voor het eerst aangetroffen in Nederland, 21 augustus 2025. Nature Today, Locaties eerste gevangen dennenprocessievlinders, 26 september 2025. Nature Today, Dennenprocessierups nadert de Nederlandse grens, 13 september 2024. Gemeente.nu, Dennenprocessierups in aantocht, geen reden tot paniek, 30 september 2024.

Foto: Daniel Capilla, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.