Eikenprocessierups neemt weer toe: gemeenten zetten natuurlijke vijanden in

De eikenprocessierups was de afgelopen jaren op steeds minder plekken te vinden. Dit jaar zien deskundigen weer een toename. Zeewolde liet bijna alle eiken in de gemeente controleren en haalde 126 nesten weg. Gouda kiest voor een andere route en zet natuurlijke vijanden in. In dit artikel leest u wat er precies speelt, wat natuurlijke vijanden wel en niet kunnen, en wat u nu al kunt doen op uw eigen terrein.

Wat is er gebeurd?

In Zeewolde zijn dit seizoen in 126 eikenbomen nesten van de eikenprocessierups gevonden. De gemeente liet vrijwel alle ongeveer 3.500 eiken in het dorp en het buitengebied controleren. De gevonden nesten zijn verwijderd. Dat meldde Zeewolde Actueel op 22 juli 2026.

Volgens het Kenniscentrum Eikenprocessierups zijn er twee mogelijke verklaringen voor de toename. Rupsen die zich eerder in nesten in de grond schuilhielden, kunnen opnieuw actief zijn geworden. Daarnaast zorgde regen vorig jaar er mogelijk voor dat de vlinders minder ver uitvlogen. Daardoor bleven eipakketjes dichter bij de oorspronkelijke locaties achter.

Op 10 augustus 2026 maakte de gemeente Gouda bekend dat zij langs de A12 een ecologische verdedigingslinie aanlegt. Die bestaat uit mezenkasten, vleermuiskasten, klimopplanten langs boomstammen, insectenhotels en een bloemmengsel dat natuurlijke vijanden aantrekt. Gouda wil volgend seizoen ook meedoen aan een landelijk onderzoek met zogeheten Vlinderfilterhotels.

Wat is een Vlinderfilterhotel?

Een Vlinderfilterhotel is een cilinder met kleine gaatjes waarin verwijderde nesten van de eikenprocessierups worden geplaatst. In zo’n nest zitten niet alleen rupsen en vlinders, maar ook natuurlijke vijanden zoals sluipwespen en sluipvliegen. Die nuttige insecten zijn klein genoeg om door de gaatjes naar buiten te vliegen. De grotere eikenprocessievlinders kunnen dat niet en planten zich dus niet verder voort.

Uit eerdere metingen op andere locaties blijkt dat gemiddeld 63 procent van de insecten in onderzochte nesten een natuurlijke vijand van de eikenprocessierups is. Dat is een hoog percentage. Het laat zien dat er in en rond de nesten al veel natuurlijke bestrijding plaatsvindt.

Wat betekent dit nieuws wel en niet?

Het nieuws laat zien dat gemeenten steeds vaker kijken naar de oorzaak en naar het natuurlijke evenwicht, in plaats van alleen naar het wegzuigen van nesten. Dat past bij de manier waarop wij zelf werken.

Het nieuws betekent niet dat het probleem is opgelost. Een sterker natuurlijk evenwicht opbouwen kost jaren. Ook Gouda blijft nesten voorlopig gewoon wegzuigen. Natuurlijke vijanden verminderen de plaagdruk op termijn. Ze halen geen nest weg dat vandaag boven uw terras hangt.

En het nieuws over Zeewolde betekent niet dat heel Nederland dit jaar een piekjaar heeft. De aantallen verschillen sterk per gemeente en zelfs per straat. Lokale omstandigheden bepalen veel, zoals het aantal eiken, de leeftijd van de bomen en de aanwezigheid van bloemrijke bermen en nestkasten.

Waarom de brandharen het echte probleem zijn

De eikenprocessierups is de larve van een nachtvlinder die in eikenbomen leeft. De rupsen lopen in lange rijen achter elkaar aan. Daar dankt de soort zijn naam aan.

Jonge rupsen hebben nog geen brandharen. Die ontstaan pas vanaf het vierde larvestadium. Vanaf dat moment kunnen de microscopisch kleine haren vrijkomen. Bij mensen en dieren kunnen ze huiduitslag, jeuk, oogklachten en allergische reacties veroorzaken. De haren waaien mee met de wind en blijven lang liggen in nesten, in bladeren en in de bodem onder de boom.

Wat betekent dit voor bedrijven en instellingen?

Heeft u eiken op of langs uw terrein? Dan is dit nieuws direct relevant voor u. Denk aan campings en vakantieparken, horeca met een terras onder bomen, zorginstellingen, kinderopvang en scholen, sportparken, kantoren met een groene parkeerplaats, agrarische bedrijven, bedrijventerreinen, VvE’s en vastgoedbeheerders.

Als eigenaar of beheerder bent u verantwoordelijk voor de bomen op uw eigen grond. De gemeente controleert en behandelt in principe alleen bomen in de openbare ruimte. Staat de eik op uw perceel, dan ligt de verantwoordelijkheid bij u.

Voor bedrijven speelt daarnaast het praktische risico. Klachten van gasten, medewerkers of bewoners komen vaak pas als de haren al zijn verspreid. Een terras dat een week dicht moet, kost meer dan een inspectie vooraf.

Wat betekent dit voor bewoners?

Heeft u een eik in de tuin of aan de straatkant? Kijk dan of u een nest ziet. Een nest lijkt op een grijswit spinsel tegen de stam of tegen een dikke tak. Ziet u een nest in een gemeentelijke boom, meld dat dan bij de gemeente. Staat de boom op uw eigen grond, dan bent u zelf aan zet.

Merkt u klachten zonder dat u een nest ziet? Dan kunnen de haren van elders komen. Was kleding op zestig graden, spoel uw huid af met lauw water en wrijf niet in uw ogen. Houd huisdieren weg bij de plek onder de boom.

Wat u nu kunt controleren

• Loop uw terrein na en noteer waar eiken staan.
• Kijk of er nesten of restanten van nesten aan de stam of onder dikke takken zitten.
• Let vooral op eiken langs paden, terrassen, speelplekken, parkeervakken en fietsenstallingen.
• Kijk ook naar bomen die net buiten uw perceel staan, want brandharen waaien mee.
• Houd afstand en gebruik een verrekijker in plaats van een ladder.
• Zet een plek met een nest tijdelijk af als er mensen dicht langs lopen.

Zo bereidt u zich voor op volgend seizoen

De echte winst zit in voorbereiding. Wat gemeenten nu doen, kunt u op kleinere schaal ook doen.

• Breng uw bomen in kaart. Weet u hoeveel eiken u heeft en waar ze staan, dan kunt u gericht laten inspecteren in plaats van het hele terrein.
• Plan de inspectie op tijd. De rupsen komen doorgaans in het voorjaar uit. Inspectie en behandeling in een vroeg stadium zijn veiliger en goedkoper dan ingrijpen midden in het seizoen.
• Help natuurlijke vijanden. Nestkasten voor mezen, bloemrijke randen en gevarieerde beplanting trekken vogels, sluipwespen en sluipvliegen aan. Dit werkt op termijn en vervangt inspectie niet.
• Maai niet alles kort. Een bloemrijke berm onder de eiken levert voedsel voor natuurlijke vijanden.
• Leg vast wat u doet. Een kort verslag met datum, locatie en actie helpt bij een audit en bij vragen van gasten of bewoners.

Deze werkwijze past binnen IPM. IPM staat voor Integrated Pest Management. Daarbij staan inspectie, preventie en niet chemische maatregelen voorop. Pas als dat niet volstaat komen andere middelen in beeld.

Wanneer is professionele hulp verstandig?

Een enkele rups op een pad is geen reden tot paniek. Bij de volgende situaties is een inspectie wel verstandig.

• U ziet een nest op minder dan een paar meter van een terras, ingang, speelplek of looproute.
• Medewerkers, gasten of bewoners hebben klachten aan huid, ogen of luchtwegen.
• U heeft veel eiken en geen overzicht van de situatie.
• U wilt de bomen op uw terrein structureel laten monitoren.

Verwijdering gebeurt met beschermende kleding en met apparatuur die de haren opzuigt en vasthoudt. Daarna wordt het materiaal afgevoerd als risicoafval. Dat is precies de reden waarom zelf doen zo vaak misgaat.

Veelgestelde vragen

Bronnen

Gemeente Gouda, “Gouda legt ecologische defensielinie aan tegen eikenprocessierups”, 10 augustus 2026. Zeewolde Actueel, “Zeewolde verwijdert 126 nesten eikenprocessierups”, 22 juli 2026, met informatie van het Kenniscentrum Eikenprocessierups.

Foto: Luc Hoogenstein, Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 (CC BY-SA 4.0), via Wikimedia Commons.

Lees ook onze eerdere artikelen over dit onderwerp: Eikenprocessierups 2026: hoge plaagdruk en een vroege start en Eikenprocessierups blijft in juli actief. Meer over onze werkwijze leest u in Wat is IPM?.