Motmuggen in beeld: waarom de afvoer in uw keuken of badkamer de bron is

Motmuggen krijgen steeds meer aandacht. Op 4 oktober 2026 meldde Nature Today, met een tekst van EIS Kenniscentrum Insecten, dat onderzoeker Weia Reinboud in Nederland inmiddels 54 soorten herkent. Zij maakte er een gratis veldgids van. Wat betekent dat voor de afvoer in uw keuken, badkamer of bedrijfspand?

Wat Nature Today meldt

Motmuggen zijn heel kleine insecten met harige vleugels van hooguit een halve centimeter. Ze houden die vleugels zijdelings uitgespreid. Ze zitten vaak stil en maken korte, snelle vluchten. Tot voor kort wisten we er in Nederland weinig van.

Reinboud bekeek collecties van Naturalis en het Brusselse Instituut voor Natuurwetenschappen. Ze controleerde ook duizenden foto’s op Waarneming.nl. Haar veldgids helpt mensen om zelf soorten te herkennen. De bekendste soort is de WC-motmug. Die werd volgens het bericht pas in 2009 voor het eerst in Nederland gevonden.

Het bericht gaat vooral over natuur en determinatie. Over overlast in woningen of bedrijven staat er weinig in. Wel noemt het dat motmuggen op voedselrijk afvalwater afkomen. Dat is voor gebouwen een bruikbaar aanknopingspunt, en daar gaat de rest van dit artikel over. Het deel over afvoeren is onze eigen praktijkduiding en geen onderdeel van het nieuwsbericht.

Waarom de afvoer vaak de bron is

Motmuggen leggen hun eieren in vochtig materiaal waar iets te eten ligt. In de natuur is dat bijvoorbeeld modder of rottend hout. In een gebouw is dat meestal het slijmerige laagje dat zich in een afvoer vormt. Dat laagje bestaat uit vet, zeepresten en etensresten.

In de praktijk zien we motmuggen vaak bij vloerputjes in keukens, bij sifons onder wastafels, bij douchegoten en in vetafscheiders. Ook een zelden gebruikte afvoer kan een bron zijn. Het waterslot droogt dan uit of het slijmlaagje blijft liggen.

De volwassen muggen die u ziet, zijn maar een deel van het probleem. De larven zitten in het slijm, buiten uw zicht. Bestrijd alleen de zichtbare muggen, dan komen er na een paar weken nieuwe bij. Vergelijk het met een lekke kraan: u kunt blijven dweilen, maar het lek blijft.

Hoe herkent u motmuggen, en wat is het verschil met andere vliegjes?

Motmuggen zijn grijs of bruin en lijken een beetje op een klein motje. Ze zitten op muren, tegels en wastafels bij een afvoer. Als u ze opjaagt, vliegen ze een eindje en landen ze weer. Ze vliegen niet zoals een fruitvliegje, dat dwars door de ruimte zweeft.

• Fruitvliegjes zijn lichter van kleur en zitten bij rijp fruit, afval en gistende resten.
• Rouwmuggen zijn zwart en slank en komen vooral uit vochtige potgrond.
• Motmuggen hebben een behaard, driehoekig lijfje en zitten bij afvoeren en vochtige plekken.

Twijfelt u? Maak een scherpe foto van het insect op een witte ondergrond en zet er een muntstuk naast. Daarmee kunnen wij en andere deskundigen het dier sneller herkennen. De motmuggen die in gebouwen voorkomen, steken niet.

Wat betekent dit voor horeca, voedselbedrijven en zorg?

In een keuken of productieruimte zijn vliegjes bij de afvoer meer dan hinder. Een inspecteur of auditor leest het als een teken dat er ergens vuil of slijm blijft liggen. Dat kan vragen oproepen over de schoonmaak. HACCP is het systeem waarmee een bedrijf risico’s voor voedselveiligheid in kaart brengt en beheerst. Een afvoer met motmuggen hoort daar bij de aandachtspunten.

In een zorginstelling, sportkantine of kantoor met douches spelen dezelfde oorzaken. Gasten en bewoners zien de vliegjes snel en trekken er conclusies uit. Dat kan uw reputatie raken, ook als de oorzaak klein is.

Wat helpt, is een vaste plek voor afvoeren in het schoonmaakschema. Noteer welke afvoeren u wanneer reinigt, wie dat doet en wat u ziet. Dan kunt u bij een controle laten zien dat u het beheerst. Lees ook onze artikelen over afvoerputjes en de vetafscheider in de horeca en over vochtige douches en kleedkamers op kantoor.

Wat kunt u zelf controleren?

• Kijk ’s avonds met een zaklamp bij vloerputjes, sifons en douchegoten. Zitten er vliegjes op de muur in de buurt?
• Haal het rooster van het putje en kijk naar het slijmlaagje op de wand. Dat is de plek waar de larven zitten.
• Borstel de wand van de afvoer schoon met een stevige afvoerborstel. Spoel daarna goed door met heet water, voor zover de leiding dat aankan.
• Laat water door afvoeren lopen die u weinig gebruikt, zodat het waterslot vol blijft.
• Controleer overlopen, condensafvoeren van koelers en vetafscheiders op vuil en slijm.
• Zoek ook naar een kleine lekkage of een natte plek onder een gootsteen. Daar kan het slijm ook ontstaan.

Wat u beter niet kunt doen

Alleen spuiten tegen de volwassen muggen werkt kort. De larven in de afvoer blijven. Plak een afvoer ook niet dicht met tape om te zien of er muggen uitkomen. In een gebouw met gevoelige apparatuur of voedsel kan dat nieuwe problemen geven. Een insectenlamp vangt soms een paar muggen. Hij haalt de bron niet weg.

Waarom dit in het najaar speelt

In het najaar sluiten veel seizoensbedrijven. Denk aan een strandtent, camping of vakantiehuis. Afvoeren worden dan weken niet gebruikt. Het waterslot droogt uit en het slijm blijft liggen. In het voorjaar gaat het bedrijf weer open en zitten de vliegjes er al.

Dat is een goed moment om afvoeren schoon te maken voordat u sluit. Vul daarna de sifons met water. Wilt u meer over vliegjes in uw bedrijf weten, lees dan ons artikel over het ontbreken van een wettelijke vliegennorm en over de sluitingsronde in uw horecazaak.

Wanneer is professionele hulp verstandig?

Komen de muggen binnen twee tot drie weken terug nadat u de afvoer hebt gereinigd? Zitten ze op meerdere plekken? Dan ligt de bron mogelijk dieper. Dat kan een gebroken afvoerleiding zijn of een vetafscheider die niet goed werkt. In een voedselbedrijf of zorginstelling is het verstandig om niet te lang te wachten.

Wij onderzoeken waar de vliegjes vandaan komen. We kijken naar afvoeren, vochtige plekken, afval en de schoonmaakroutine. Daarna adviseren we welke afvoer gereinigd of hersteld moet worden. Waar nodig behandelen we gericht en leggen we alles vast in een rapportage. Daarna controleren we of de activiteit echt afneemt. Dat past in onze aanpak volgens IPM. IPM staat voor Integrated Pest Management. Daarbij kijken we eerst naar oorzaak en preventie. Bestrijdingsmiddelen gebruiken we alleen wanneer dat nodig en toegestaan is. Lees meer over plaagdierbeheersing en over vliegende insecten.

Een eerlijke verwachting hoort erbij. Een afvoer die jarenlang slijm heeft opgebouwd, is niet in een dag schoon. Soms zijn meerdere schoonmaakrondes nodig. Is een leiding kapot, dan moet die eerst worden hersteld. Dat valt buiten ons werk, maar wij zeggen het wel als dat de oorzaak is.

Veelgestelde vragen

Bronnen: Nature Today, “Motmuggen steeds beter in beeld”, tekst EIS Kenniscentrum Insecten, 4 oktober 2026. Foto: Mvuijlst, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons. De duiding voor gebouwen en bedrijven is van De Afdeling Dierplagen.